Gmina Brzuze jest częścią historycznej ziemi dobrzyńskiej, której granice administracyjne ukształtowały się w średniowieczu, w procesie rozwoju państwa polskiego. Zasięg regionu wyznaczyły rzeki, czyli naturalne składniki środowiska geograficznego: Wisła, Drwęca, Rypienica, Pissa, Brynica i Skrwa. Położenie i wyjątkowe uwarunkowania środowiska miały wpływ na bogatą historię, wyrazistość i rozpoznawalność regionu. Charakterystyczną cechą krajobrazu gminy Brzuze jest urozmaicone i malownicze ukształtowanie terenu, w którego obniżeniach ulokowało się 16 pięknych jezior. Gmina położona jest od południa między Jeziorem Żalskim, największym zbiornikiem wodnym Pojezierza Dobrzyńskiego, a jeziorem Długie od północnego wschodu.  Obecnie ziemia dobrzyńska, obejmująca 34 jednostki szczebla gminnego, podzielona jest pomiędzy województwo kujawsko-pomorskie i mazowieckie. Miejscowości tworzące gminę Brzuze były kolejno częścią województw: warszawskiego, pomorskiego, bydgoskiego, włocławskiego, a obecnie – kujawsko-pomorskiego. Po 1007 latach od chrztu Polski i kształtowania się regionu historycznego ziemi dobrzyńskiej utworzona została gmina Brzuze, choć historia wsi gminnej sięga średniowiecza.  

Gmina Brzuze jest jednostką administracyjną wchodzącą w skład powiatu rypińskiego. Obejmuje zasięgiem kilka regionów historyczno-etnograficznych, chociaż nie pokrywa się w pełni z ich granicami lub zajmuje niewielką ich część. W procesie kształtowania granic największe zmiany zaszły po drugiej wojnie światowej, kiedy powiat utracił większość terytorium na rzecz Brodnicy, Golubia-Dobrzynia, Lipna, Sierpca i Żuromina. Obecnie powiat rypiński tworzą, oprócz miasta powiatowego, gminy: Brzuze, Rogowo, Rypin, Skrwilno i Wąpielsk. Graniczy z powiatami: brodnickim, golubsko-dobrzyńskim i lipnowskim w województwie kujawsko-pomorskim oraz sierpeckim i żuromińskim w województwie mazowieckim. Obszar łączy Drwęcę od północy i ze Skrwą od południa, zajmując część Równiny Urszulewskiej, Pojezierza Dobrzyńskiego i Doliny Drwęcy. Pojezierze Dobrzyńskie, na terenie którego położona jest gmina Brzuze, wyróżnia się najlepszymi glebami, co skutkuje zagospodarowaniem rolniczym i niewielkim udziałem lasów w powierzchni.  Na terenie powiatu znajdują się źródła Rypienicy i Ruźca, które zaliczane są do najpiękniejszych rzek ziemi dobrzyńskiej. W powiecie zlokalizowane są po trzy rezerwaty przyrody (Okalewo, Rzeka Drwęca, Tomkowo) i obszary chronionego krajobrazu (Dolina Drwęcy, Formy Zbójeńskie, Źródła Skrwy) oraz obszar Natura 2000 – Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (Dolina Drwęcy).

(Przyroda gminy Brzuze i okolic - dr inż. Jan Koprowski)